Giải pháp trọng tâm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy năng suất

Năng suất lao động phụ thuộc vào vốn vật chất, vốn nhân lực và tài nguyên thiên nhiên. Trong khi vốn vật chất và tài nguyên thiên nhiên là hữu hình, đồng thời rất hữu hạn thì vốn nhân lực là vô hình và đôi khi là vô hạn.

Một trong những cách hiệu quả nhất để nâng cao năng suất lao động là tăng chất lượng vốn nhân lực của nền kinh tế. Bởi trình độ và kỹ năng của người lao động có thể nhanh chóng làm tăng năng suất của doanh nghiệp cũng như của toàn nền kinh tế.

Theo Báo cáo Năng suất Việt Nam năm 2025, chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam đã có những cải thiện nhất định. Một trong những điểm đáng mừng là tỷ trọng lao động chuyên môn kỹ thuật bậc cao đã tăng lên, từ 5,1% lên 7,5%, trong khi tỷ trọng lao động giản đơn đã giảm từ 39% xuống còn 25,6%.

Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận thực tế rằng chất lượng nguồn nhân lực nói chung của Việt Nam vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể so với các nền kinh tế đi trước, có thể kể đến: trình độ, kỹ năng và tay nghề của lực lượng lao động còn thấp và phân hóa mạnh; chất lượng đào tạo nghề và sự gắn kết với nhu cầu thị trường chưa cao. Tình trạng “thừa thầy, thiếu thợ”, kỹ năng đào tạo chưa sát với nhu cầu sản xuất – kinh doanh vẫn phổ biến…

Từ đó, Báo cáo Năng suất Việt Nam năm 2025 đề xuất một số giải pháp trọng tâm phát triển nguồn nhân lực cho Việt Nam trong giai đoạn tới:

Thứ nhất, chuyển trọng tâm chính sách lao động – việc làm từ “số lượng” sang “chất lượng”, coi nâng cao kỹ năng, tay nghề và năng lực đổi mới của người lao động là trụ cột của chiến lược nâng cao năng suất lao động và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP).

Thứ hai, đổi mới căn bản hệ thống giáo dục nghề nghiệp, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, khu công nghiệp và khu công nghệ cao; thúc đẩy mô hình đào tạo theo nhu cầu thị trường, học đi đôi với làm.

Thứ ba, ưu tiên phát triển kỹ năng số, kỹ năng quản trị và kỹ năng đổi mới, đặc biệt cho lực lượng lao động trong doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhằm nâng cao khả năng hấp thụ công nghệ và cải tiến năng suất.

Thứ tư, gắn phát triển nguồn nhân lực với chiến lược khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho đào tạo lại, đào tạo nâng cao và học tập suốt đời.

Thứ năm, chủ động ứng phó với già hóa dân số, thông qua tạo điều kiện việc làm cho người cao tuổi, nâng cao sức khỏe người lao động và tăng năng suất để bù đắp cho sự suy giảm về quy mô lực lượng lao động.

Theo tcvn.gov.vn